Read the English version here.

Xin chào, giám tuyển Bill Nguyễn! Anh có thể chia sẻ với độc giả Art Nation về bản thân và công việc của mình, cũng như điều gì đã đưa anh đến với Nguyễn Art Foundation (NAF)?

Tôi là một nghệ sỹ kiêm giám tuyển sinh sống và làm việc tại Sài Gòn. Trước khi gia nhập NAF, tôi đã làm việc gần gũi và gắn bó với các nghệ sỹ cũng như các tổ chức độc lập khắp cả nước như Nhà Sàn Collective, Hanoi DocLab, Manzi Art Space, và The Factory Contemporary Arts Centre. Những trải nghiệm này định hình cách tôi tư duy về công tác giám tuyển: không phải như một vị trí quyền lực, mà là một thực hành được định hình bởi sự lắng nghe, quan tâm, và cam kết lâu dài.

Tôi gia nhập NAF vào thời điểm tổ chức bắt đầu đưa ra những câu hỏi sâu sắc hơn về vị trí và trách nhiệm của mình – về ý nghĩa của việc sở hữu một bộ sưu tập, làm thế nào để hỗ trợ nghệ sỹ một cách thiết thực nhất, và làm sao để kết nối với công chúng thay vì chỉ dừng lại ở phạm vi triển lãm đơn thuần. Điều thực sự thu hút tôi chính là sự sẵn sàng và nghiêm túc của NAF trong việc hoạch định tầm nhìn dài hạn. Thay vì vội vàng nâng cao độ nhận diện, NAF tập trung hơn cả vào việc xây dựng giá trị bền vững trong bối cảnh văn hoá-xã hội Việt Nam đang không ngừng chuyển mình.

NAF là một trong những bộ sưu tập tư nhân lớn nhất về nghệ thuật đương đại tại Việt Nam. Anh có nhận thấy ảnh hưởng về mặt nghệ thuật và giám tuyển của NAF lên các tổ chức ra đời sau này không?

Nếu NAF có bất kỳ ảnh hưởng nào, tôi hy vọng đó là những ảnh hưởng về tư duy và thực hành lấy tiêu chuẩn chuyên nghiệp làm trọng tâm hơn là chỉ đơn thuần mang tính thẩm mỹ. Chúng tôi nỗ lực xây dựng một mô hình làm việc kết hợp bảo trợ tư nhân với ý thức cộng đồng, tôn trọng sự đa dạng trong góc nhìn và trân trọng những khác biệt, thay vì củng cố những tự sự mang tính phân cấp và chuyên quyền. Thông qua việc sưu tập dựa trên nghiên cứu, tính minh bạch, và sự gắn kết xuyên suốt với giáo dục, chúng tôi muốn chứng minh rằng công tác sưu tập có thể song hành cùng tinh thần phản biện, và rằng tư duy nghiêm cẩn là điều khả thi và cần thiết trong bối cảnh nghệ thuật đương đại Việt Nam.

Thay vì định vị NAF như một tổ chức dẫn đầu, hoặc đặt nặng vị thế “tiên phong” hay “một trong những bộ sưu tập lớn nhất”, tôi nhìn nhận NAF như một phần của hệ sinh thái đang phát triển. Nếu các tổ chức khác thấy cách tiếp cận của chúng tôi có những khía cạnh hữu ích hoặc truyền cảm hứng, với tôi đó là một sự phát triển lành mạnh cho toàn bộ hệ sinh thái nói chung.

Làm thế nào để anh cân bằng vai trò lãnh đạo giám tuyển của mình với ý kiến và chuyên môn của các nhân tố chủ chốt khác?

Tinh thần cộng tác là giá trị cốt lõi trong cách thức hoạt động của NAF. Chúng tôi hiếm khi đưa ra bất cứ quyết định nào một mình. Vai trò của tôi là xây dựng một khung sườn chung, nơi các quan điểm khác nhau – về giám tuyển, giáo dục, tài chính – có thể tương hỗ và thách thức lẫn nhau một cách hiệu quả.

Quá trình này bao gồm những cuộc đối thoại liên tục, những bất đồng quan điểm, và trên hết là sự tin tưởng dành cho nhau. Tôi xem đây là một trong những điểm mạnh của NAF, giúp tổ chức luôn linh động và cân bằng,  không để một tiếng nói riêng lẻ nào chiếm thế thượng phong, bao gồm cả tiếng nói của chính tôi.

NAF có hai phân mảng: Bộ sưu tập chính và các sáng tác do NAF hỗ trợ hoặc đặt hàng trong khuôn khổ chuỗi hoạt động Giáo dục & Cộng đồng và Dự án Phát triển. NAF áp dụng tiêu chí gì khi lựa chọn tác phẩm cho mỗi phân mảng?

Cả trong Bộ sưu tập chính lẫn các tác phẩm được đặt hàng, chúng tôi đều tìm kiếm những thực hành nghệ thuật nghiêm khắc trong tư duy và ý thức lịch sử, đồng thời có khả năng tạo ra sức lan tỏa vượt khỏi thời điểm ra đời của tác phẩm.

Sự khác biệt chủ yếu nằm ở trọng tâm và mục đích. Các tác phẩm đặt hàng thường đề cao quá trình và tính cộng tác, trong khi việc sưu tập lại đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng hơn về giá trị lâu dài, công tác bảo tồn, và vị trí của tác phẩm trong tổng thể bộ sưu tập. Tuy nhiên, cả hai đều được dẫn dắt bởi cùng những cam kết về đạo đức và trí tuệ.

Việc phân bổ ngân sách và hỗ trợ tài chính cho từng tác phẩm diễn ra như thế nào? Quá trình sưu tập mất bao lâu và quy trình sau đó là gì?

Không có công thức cố định nào. Thay vào đó, chúng tôi đánh giá riêng lẻ từng tác phẩm, cân nhắc các khía cạnh như ý nghĩa lịch sử, yêu cầu về vật liệu và nghiên cứu, công tác bảo quản dài hạn, v.v.. Chúng tôi cố gắng công bằng, minh bạch và thực tế, ưu tiên nhu cầu cụ thể của tác phẩm và nghệ sỹ thay vì đi theo xu hướng thị trường.

Quá trình sưu tập thường mất thời gian – đôi khi vài tuần, vài tháng, thậm chí lâu hơn, bao gồm việc thăm xưởng nghệ sỹ, nghiên cứu so sánh, thảo luận nội bộ, tham vấn và các vấn đề thực tiễn như lập kế hoạch pháp lý và hậu cần. Tôi không xem việc sưu tập là bước cuối của một quá trình mà là sự khởi đầu của một cam kết lâu dài hơn đối với vòng đời của tác phẩm – từ lúc lập hồ sơ, lập kế hoạch bảo tồn, nghiên cứu bối cảnh, cho đến cuối cùng là sự tham gia của công chúng thông qua các triển lãm, ấn phẩm, hoặc chương trình giáo dục.

Anh có tác phẩm yêu thích nào từ những thương vụ trước đây không?

Mỗi tác phẩm nghệ thuật đều có vị trí riêng trong thế giới, mang trong mình lịch sử và những mối quan hệ riêng, phản ánh một khoảnh khắc cụ thể của thời đại hoặc một trách nhiệm xã hội nhất định. Vì vậy, tôi không thể chọn ra một tác phẩm và gạt bên lề những tác phẩm khác. Tuy nhiên, tôi đặc biệt bị thu hút bởi những sáng tác có khả năng hé lộ các tầng ý nghĩa mới theo thời gian – những tác phẩm khó để cắt nghĩa ngay lập tức, khiến chúng ta phải dừng lại và tiếp tục đặt câu hỏi thay vì đưa ra câu trả lời.

Anh có thể chia sẻ với độc giả về các tác phẩm mà NAF sẽ tiếp nhận sắp tới?

Chúng tôi ngày càng tập trung hơn vào những thực hành mang tính thể nghiệm và có tầm vóc lịch sử vốn chưa được công nhận đầy đủ, hoặc chưa được đặt trong bối cảnh phù hợp tại Việt Nam. Thông thường, đây là những tác phẩm đòi hỏi sự kiên nhẫn và lòng can đảm – từ các nghệ sỹ, các tổ chức và cả công chúng. Chúng có thể khiến người xem thấy bối rối hoặc khó chịu, nhưng tôi tin những tác phẩm này rất cần thiết đối với việc tăng cường nhận thức về câu chuyện lớn hơn của nghệ thuật và lịch sử.

Đồng thời, chúng tôi cũng đặc biệt chú ý đến các gương mặt trẻ với những thực hành phản hồi lại các vấn đề cấp thiết của thế giới ngày hôm nay. Là một tổ chức gắn bó với địa phương, chúng tôi xem việc tìm kiếm và nuôi dưỡng những tiếng nói nghệ thuật đang trên đà định hình tương lai là trách nhiệm của mình.

Mối quan tâm của NAF khi hợp tác với các giám tuyển và nghệ sỹ khách mời là gì?

Tại NAF – cả trong nội bộ đội ngũ và khi làm việc với các cộng sự bên ngoài – chúng tôi luôn ưu tiên sự khiêm nhường, tính tò mò và tinh thần sẵn lòng học hỏi, hướng dẫn và chia sẻ. Mọi sự tham gia, dù dưới hình thức nào, cũng phải dựa trên sự tôn trọng và tương hỗ, chứ không phải sự khai thác đơn phương. Chúng tôi tạo cơ hội để tất cả người tham gia – trong nước lẫn quốc tế – có thể xây dựng những nối kết ý nghĩa với bối cảnh và câu chuyện của nhau, từ đó cho phép thành quả chung ra đời một cách tự nhiên từ quá trình đồng hành và đối thoại ân cần, thay vì từ sự áp đặt một chiều.

NAF áp dụng cách tiếp cận theo chủ đề hàng năm. Đội ngũ NAF thiết kế và quyết định chủ đề cho mỗi năm như thế nào? Anh có thể hé lộ một chút về chủ đề năm 2026 được không?

Các chủ đề thường niên định hướng hoạt động của chúng tôi trong những năm qua bao gồm Quá khứ & Tương lai (2021–2022), Cộng đồng & Lòng trắc ẩn (2023), Đổi mới & Cống hiến (2024) và Xa cách, Gần gũi (2025). Những chủ đề này xuất hiện một cách tự nhiên từ các nghiên cứu, trò chuyện liên tục và những vấn đề cấp bách mà chúng tôi quan sát thấy xung quanh mình. Chúng phản ánh những câu hỏi và mối quan tâm mà chúng tôi – với tư cách là một tập thể – vẫn luôn đau đáu, và giữ vai trò như những điểm neo ý niệm hơn là khuôn định hạn chế.

Tục ngữ Việt Nam có câu: “Nói trước bước không qua”. Với tinh thần đó, tôi chỉ xin hé lộ một chút về những gì sắp tới: từ năm 2026 trở đi, chúng tôi đang chuẩn bị tập trung hơn vào việc kích hoạt và tái diễn giải bộ sưu tập của NAF, đặc biệt là trong mối tương quan với đối tượng khán giả trẻ và các bối cảnh giáo dục.

Một khía cạnh quan trọng trong công việc của NAF là giới thiệu và tích hợp triển lãm-giáo dục nghệ thuật vào môi trường học đường. Việc xây dựng chương trình và định hướng giám tuyển cho trường học khác biệt như thế nào so với các phòng trưng bày hoặc không gian nghệ thuật truyền thống?

Trong môi trường giáo dục, mục tiêu không nằm ở biểu diễn thị giác mà ở sự tích hợp. Do đó, việc tổ chức triển lãm và xây dựng chương trình cần trở thành một thành tố trong môi trường hàng ngày của học sinh chứ không phải chỉ là điểm chạm thoáng qua. Điều này vừa là một lợi thế vừa là một thách thức đối với chúng tôi, đòi hỏi chúng tôi phải làm việc với tinh thần trách nhiệm và sự cẩn trọng cao độ – suy nghĩ kỹ lưỡng về tác động của công việc mình làm, và thử nghiệm với các phương thức khác nhau để lồng ghép nghệ thuật một cách chu đáo vào quá trình học tập, sinh hoạt, và phát triển của học sinh. Mục tiêu là tạo ra môi trường với những điều kiện thuận lợi cho sự tham gia tương tác lâu dài, mang tinh thần cởi mở, tò mò, vui tươi và thực sự có tính giáo dục. Điều này không chỉ áp dụng cho học sinh mà còn cho cả chúng tôi với tư cách là những người thực hành, bởi rất nhiều câu hỏi thách thức và bổ ích nhất mà chúng tôi từng nhận được lại đến từ chính các em học sinh.

Những khía cạnh nào của việc bảo trợ nghệ thuật đặc biệt quan trọng và phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam?

Trong bối cảnh giáo dục, bảo trợ nghệ thuật mang ý nghĩa trao quyền tiếp cận, tính kế thừa, và sự tôn trọng. Việc bảo trợ đòi hỏi niềm tin vào năng lực tiếp nhận của người trẻ trước những vấn đề phức tạp và mơ hồ, và sự công nhận vai trò của nghệ thuật như một công cụ thiết yếu cho tư duy phản biện – đặc biệt là ở một quốc gia nơi giáo dục nghệ thuật vẫn còn hạn chế. Học sinh, cùng với cộng đồng gia đình và bạn bè của các em, chính là một bộ phận công chúng nghệ thuật trong tương lai. Nếu chúng ta không tiếp cận họ ngay từ bây giờ, câu hỏi đặt ra là: vậy thì khi nào chúng ta mới bắt đầu – và liệu khi ấy chúng ta đã đánh mất những gì?

Các hoạt động nghệ thuật của NAF đã được học sinh, giáo viên và phụ huynh tại những ngôi trường này đón nhận như thế nào? Anh có nghĩ mô hình này phù hợp với giáo dục Việt Nam hay không

Phản hồi mà chúng tôi nhận được từ học sinh, giáo viên và phụ huynh vô cùng đáng khích lệ. Khán giả trẻ thường cởi mở và dễ tiếp thu hơn mong đợi, và trong nhiều trường hợp, họ còn chỉ bảo chúng tôi nhiều hơn những gì chúng tôi có thể truyền đạt tới họ. Mô hình này dựa trên giáo dục và cam kết lâu dài, đặt nghệ thuật vào tương tác với các lĩnh vực khác trong một môi trường ưu tiên học tập, qua đó cho phép NAF thu hút sự chú ý và khơi gợi đối thoại cũng như hợp tác với các tổ chức có phạm vi tương tự cả trong và ngoài nước. Tôi tin rằng mô hình này không chỉ có thể nhân rộng mà còn cần thiết ở Việt Nam, miễn là được điều chỉnh một cách thấu đáo  – hướng đến cộng đồng và nguồn lực địa phương – thay vì sao chép theo lối máy móc.

Bên cạnh các chương trình tại trường học, NAF cũng tổ chức nội dung cho công chúng ở nhiều địa điểm khác nhau như các buổi trò chuyện, hội thảo, workshop, chiếu phim, v.v.. NAF cân bằng và phân bổ nguồn lực cho các hoạt động này như thế nào?

Đây là một quá trình mà chúng tôi sẽ phải cân bằng liên tục, đòi hỏi sự tinh chỉnh không ngừng. Bất kể thay đổi nào xảy ra, chúng tôi vẫn giữ nguyên cam kết ưu tiên chiều sâu hơn số lượng, và đảm bảo rằng mọi hoạt động – sưu tập, triển lãm, giáo dục, chương trình công cộng và các dự án phát triển – đều hướng đến một mục đích chung ấy. Sau cùng, tất cả các hoạt động này đều tựu về một cam kết duy nhất: hỗ trợ và tiếp sức cho nền nghệ thuật đương đại Việt Nam – một hệ tham chiếu quan trọng để hiểu về thế giới chúng ta đang sống, và thế giới mà chúng ta hy vọng sẽ xây dựng cho các thế hệ mai sau.

Thực hiện: Bill Nguyễn & Ally Lê