Độc giả thân mến,

Trong góc nhìn lịch sử nghệ thuật vị Tây phương, mỹ nghệ – nhất là ở một xứ hậu thuộc địa như Việt Nam – chưa từng được nhìn nhận đúng với vị trí của nó. Đã có quá nhiều bài luận và diễn văn cho rằng chỉ từ khi Trường Mỹ thuật Đông Dương ra đời thì nghệ nhân mới được “thăng hạng” thành nghệ sỹ, và mỹ nghệ mới được “nâng tầm” thành mỹ thuật. Tuy nhiên, với cảm thức Đông phương, chúng tôi cho rằng sự khác biệt ấy chỉ nằm ở cách tiếp cận khác nhau: mỹ nghệ vốn mang trong mình sự tôn trọng với di sản sáng tạo của tập thể và các tiền bối, trong khi nền mỹ thuật hàn lâm bắt nguồn từ Tây phương lại coi trọng dấu ấn cá nhân của mỗi tác giả.

Trên tinh thần đó, Art Nation #11 với chủ đề “Nhất nghệ tinh” muốn tạo dựng một hội đàm xoay quanh tầm quan trọng của kỹ nghệ tính trong nghệ thuật hiện đại và đương đại. Ta sẽ khai bút với bài luận “Xét lại chỗ đứng cho mỹ nghệ”, trước khi đến với cụm 7 bài trò chuyện đa chiều trong Ngồi Nghệ: sử gia nghệ thuật Kerry Nguyễn-Long với ấn bản quan trọng về cổ vật Việt; nghệ nhân Trần Văn Nhanh với tranh kiếng miền Nam; nhà phê bình-họa sỹ Nguyễn Quân với những tổng kết về mỹ thuật; nghệ sỹ thị giác Tuấn Andrew Nguyễn và thực hành đương đại; điêu khắc gia Lê Anh Vũ trong công cuộc làm mới chất liệu gốm truyền thống; cùng những chia sẻ từ khu vực của giám tuyển Chang Yueh Siang tại Bảo tàng Đại học Quốc gia Singapore và Giám đốc Nghệ thuật Arin Rungjang của Thailand Biennale.

Song song với mạch thảo luận này, như thường lệ, mục Giải Nghệ sẽ diễn giải các lát cắt dọc theo dòng chảy lịch sử nghệ thuật Việt. Cặp bài khảo cứu “Thanh đàm Cổ ngoạn” và “Trên nếp nghê thường” phân tích giá trị mỹ nghệ trong cổ vật và đồ ngự dụng. Thảo Trần đưa ta về với Đấu xảo Thuộc địa 1931 để ngẫm lại lịch sử hình thành của hệ thống tư liệu mỹ nghệ Việt khi ra mắt trước công chúng quốc tế. Kỹ năng cần và đủ trong nghệ thuật cũng được mổ xẻ: từ họa sỹ kháng chiến lão thành Hoàng Sùng cho đến nhóm họa sỹ Gia Định đã ở tuổi “cổ lai hy”, và cả lứa thực hành đương đại ngày nay, ở cả Việt Nam và hải ngoại. Cuối cùng, cột Liên Nghệ lắp ghép các mảnh giao thoa với những ngành sáng tạo khác ở lĩnh vực trình diễn, nhiếp ảnh và thời trang.

Chúng tôi hy vọng diễn đàn khiêm tốn này sẽ khơi gợi trong mỗi độc giả những chiêm nghiệm mới về chỗ đứng của mỹ nghệ, một gốc rễ vững chắc tạo bản sắc cho nghệ thuật Việt Nam tự tin vươn xa trong tương lai. Chúc bạn đọc vui!

Trân trọng,

Ace Lê
Editor-in-Chief