Read the English version here.

Xin chào nhiếp ảnh gia Lý Hoàng Long, ông vốn được biết đến chủ yếu qua thực hành nhiếp ảnh của mình. Việc đồng thời đảm nhiệm vai trò giám tuyển cho triển lãm “Hải trình Tứ Vịnh” đã thay đổi cách ông nhìn nhận nhiếp ảnh như thế nào?

Từ năm 2000, tôi thường xuyên tham gia triển lãm tại các Festival Nhiếp ảnh ở Pháp, dưới góc độ của người tham gia thì mọi việc đơn giản hơn; điền đơn đăng ký, gửi 2 đến 3 bộ ảnh và… chờ kết quả, sau đó theo dõi triển lãm qua trang web của Ban tổ chức.

Ở “Hải trình Tứ Vịnh”, vừa tham gia vừa giám tuyển, tôi phải chia đôi quan điểm; “chủ quan” và “khách quan” vừa thực hiện hình ảnh cho cho dự án, nhưng đồng thời phải cân nhắc chọn lọc hình ảnh của các tác giả tham gia để có một bố cục tổng thể hài hòa. Với dự án quy mô như vậy, không chỉ đơn thuần là thực hiện hình ảnh theo chủ đề mà cần cái nhìn toàn cảnh để phân bổ hợp lý, vẫn giữ được phong cách cá nhân và tăng hiệu quả thị giác khi kết hợp thành một câu chuyện. Nhiều thử thách hơn nhưng cũng thú vị hơn!

Với đường bờ biển trải dài gần 390 km, từ khu vực Ninh Thuận cũ đến Vũng Rô, ê-kip đã lựa chọn cách tiếp cận nào để “Hải trình Tứ vịnh” kể được câu chuyện thị giác thống nhất về Khánh Hòa?

Với một địa bàn rộng lớn như vậy, chúng tôi đã rất linh hoạt khi để các tác giả tự chọn địa điểm sáng tác, trong khung thời gian từ ngày 1 đến 10 tháng 7.

Việc tự chọn – đăng ký địa bàn, thời gian thực hiện là một hướng mở thú vị, tạo tâm lý thoải mái nhưng cũng rất áp lực cho các tác giả, khi đơn vị tổ chức – địa phương luôn tạo điều kiện tối đa thì bằng mọi giá, mỗi người đều phải nỗ lực hết mình dù có những ngày điều kiện thời tiết không thuận lợi. Từ Vĩnh Hy – Cam ranh – Nha Trang cho đến Vân Phong, mỗi vịnh đều có một tác giả đeo bám đến cùng để săn những khoảnh khắc ưng ý. Thành quả đó, chính là câu chuyện về “Hải trình Tứ Vịnh”.

Vừa xuất phát, chúng tôi lãnh đủ cơn áp thấp nhiệt đới kéo dài suốt 4 ngày, tin nhắn trao đổi trong nhóm đổ về nhiều hơn, thường xuyên hơn (vì không phải chạy tứ tán để chụp ảnh), nhưng chỉ một nội dung về “dự báo thời tiết”. Tôi ở một căn homestay bằng gỗ xinh xắn ven rừng và bắt đầu chuỗi ngày chờ đợi. Đến ngày thứ hai thì cả gia đình chủ nhà cũng “ngước mặt nhìn trời” như tôi, cũng khấp khởi vui khi thấy trời quang mây tạnh, từ một khách trọ, tôi đã thành người nhà tự bao giờ!

Dự án quy tụ các nhiếp ảnh gia có phương pháp thực hành rất khác nhau – từ flycam đến nhiếp ảnh dưới nước. Ông đã cân bằng giữa dấu ấn cá nhân của từng nhiếp ảnh gia và nhu cầu xây dựng một hình dung chung về Khánh Hòa như thế nào?

Kinh nghiệm và sở trường của mỗi tác giả là yếu tố quan trọng để “Hải trình Tứ Vịnh” vừa đa dạng vừa hài hòa. Đều sở trường ảnh flycam nhưng ảnh của Khánh Phan là những mảng màu rực rỡ nữ tính; trong khi ảnh của Phạm Hưng lại thiên về nhịp điệu và đường nét; Quân Shotgun thì bàng bạc một màu xanh ngọc bích sắc độ nhẹ. Ảnh dưới nước cũng là điểm nhấn thú vị mở ra một thế giới quan mới lạ từ toàn cảnh đến cận cảnh của Thiện Nguyễn và Kha Mai.

Bên cạnh đó, cuộc sống đời thường, kiến trúc, lễ hội của xứ Trầm Hương cũng được thể hiện sống động qua góc máy của Hải Piano – Tuấn Nguyễn…

Từ hơn 500 hình ảnh được sáng tác trên thực tế, cho tới hơn 100 hình ảnh trong ấn phẩm và cuối cùng là 42 tác phẩm được lựa chọn để trưng bày. Ông có thể chia sẻ về quá trình biên tập và loại trừ, đến cách xây dựng cấu trúc triển lãm để tạo ra sự chuyển tiếp mạch lạc giữa cảnh quan, con người và văn hóa?

Thật ra 500 hình ảnh là con số tối thiểu của mỗi tác giả.

Thuận lợi đầu tiên là đơn vị tổ chức đã xây dựng ý tưởng từ đầu với 3 chủ đề: Thiên nhiên – Con người – Tương lai, chủ đề phong cảnh thiên nhiên vẫn luôn chiếm ưu thế nên việc chọn lựa khá dễ dàng, nhưng ảnh đẹp không thì chưa đủ mà phải thể hiện được tính đặc thù của mỗi vịnh.

Để gìn giữ, phát huy những gì thiên nhiên ưu đãi cho Khánh Hòa thì con người là yếu tố quyết định, hình ảnh về con người với nghề truyền thống, với những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể… là điều tôi quan tâm và cân nhắc nhất.

Bản thân tôi, trải qua bốn ngày ở Bình Lập, chụp khá nhiều nhưng khi chọn để đưa vào triển lãm thì chỉ vỏn vẹn mấy ảnh vì những nghịch lý đang tồn tại; mới đầu hè nhưng những địa danh nổi tiếng một thời như Bãi Ngang, Bãi Lao, Bãi Rạn… vắng lặng không ngờ, các homestay thơ mộng ven biển cũng đìu hiu không kém, dù biển vẫn xanh và cát vẫn trắng! Hoạt động nhộn nhịp nhất là những người thợ đang thay lưới cho các lồng bè nuôi tôm hùm, mỗi ngày có khoảng 50–100 lồng được kéo vào khu vực này vệ sinh, thay lưới mới chuẩn bị cho vụ nuôi tiếp theo, sau đó lưới mùng cũ, vỏ sò, ốc, hàu, v.v. được trả lại biển khơi, nước bắt đầu bị ô nhiễm và gây dị ứng da khi tắm.

Không thể phủ nhận công việc này mang lại thu nhập ổn định cho người dân (thay lưới một lồng được 300.000 VNĐ, một thợ lành nghề có thể hoàn tất 5 lồng trong một ngày), nhưng nếu không có một giải pháp xử lý rác thải thì hệ lụy để lại là vô cùng. Cả cung biển hàng trăm người làm, chỉ có Ông Bảy, người duy nhất thu gom, tái chế lưới thải trong vùng, đang cần mẫn làm dã tràng se cát suốt 10 năm qua. Dù thiên thời-địa lợi-nhân hòa, nhưng Bình Lập chưa có giải pháp để phát triển hài hòa giữa tài nguyên và du lịch, và phóng sự ảnh mà tôi thực hiện, vẫn chỉ nằm trong máy.

Chủ đề Tương lai khá ít ảnh, vì để chuyển tải một khái niệm vô hình về mặt thời gian, bằng hình ảnh hiện tại trong không gian hai chiều là rất khó, đây là chủ đề mà chúng tôi thảo luận – thay đổi nhiều nhất nhưng cũng tâm đắc nhất với kết quả sau cùng.

Nhiếp ảnh về địa phương thường đứng trước một câu hỏi quan trọng: làm thế nào để ghi nhận bản sắc mà không biến văn hóa, cộng đồng hay cảnh quan thành những hình ảnh mang tính minh họa hoặc khuôn mẫu? Đây có phải là một vấn đề được ông và các nhiếp ảnh gia đặt ra trong quá trình thực hiện triển lãm?

Góc nhìn mới lạ dựa trên phong cách đã định hình của mỗi tác giả sẽ loại trừ những hình ảnh khuôn mẫu quen thuộc, tác giả tham gia đều ý thức được và luôn tìm kiếm sự khác biệt. Trên cương vị giám tuyển, tôi và đơn vị tổ chức cũng trao đổi rất nhiều để thay đổi cho phù hợp, tránh sự trùng lặp và đơn điệu, không hẳn là đẹp mà phải thể hiện được nét đặc thù của mỗi địa phương.

Từ mô hình “Hải trình Tứ Vịnh” tại Khánh Hoà, ông nghĩ nhiếp ảnh có thể đóng góp như thế nào đối với nền du lịch cả nước?

Ảnh luôn là ngôn ngữ trực quan hiệu quả nhất trong việc định vị và quảng bá du lịch. Giữa làn sóng truyền thông bao phủ mỗi ngày từ các trang báo, mạng xã hội, diễn đàn, v.v. người ta chỉ dừng lại khi bắt gặp một hình ảnh “chạm” vào cảm xúc, và khi đó, họ mới bắt đầu đọc nội dung, một hình ảnh đẹp về bãi biển hoang sơ, rặng san hô rực rỡ hay món ăn đặc sản hấp dẫn sẽ lập tức đánh thức khao khát khám phá.

 “Hải trình Tứ Vịnh” là dự án hình ảnh đầu tiên được tổ chức bài bản và chuyên sâu – từ khâu tuyển chọn nhiếp ảnh gia, lên ý tưởng thực hiện cho đến tổ chức triển lãm với sự cố vấn của ban giám tuyển chuyên nghiệp. Tôi hy vọng mô hình này sẽ tiếp tục được nhân rộng tại nhiều địa phương để tạo bứt phá cho du lịch Việt Nam.

Ảnh: PDA & Partners
Thực hiện: ChuKim & Hồng Ánh