Tầm nhìn của anh là gì khi kết hợp 3 nghệ sỹ và 1 phòng tranh trong mỗi đợt luân chuyển? Liệu thực hành nghệ thuật của họ có cần tương đồng với nhau, hay việc áp dụng những cách tiếp cận đối lập mới là hướng đi phù hợp?

Với mỗi đợt luân chuyển của Arte Fare, tôi đều hướng tới kết nối cộng đồng một cách bền chặt nhất, đồng thời tìm lời giải cho câu hỏi liệu mô hình này có thể trở thành một hướng đi khả thi và bền vững cho những người làm nghệ thuật hay không. “Tổ hợp” bao gồm một phòng tranh (hoặc không gian nghệ thuật phi truyền thống), một nghệ sỹ nước ngoài và hai nghệ sỹ đang hoạt động tại Việt Nam. Mô hình này tạo điều kiện cho những cuộc đối thoại tự nhiên. Mọi người đều có thể dễ dàng trò chuyện mà không gượng ép. Tôi chủ động ghép cặp các nghệ sỹ tham gia dựa trên tiềm năng bổ trợ lẫn nhau giữa họ. Chẳng hạn, tôi có thể kết hợp một nghệ sỹ nghệ thuật ý niệm triển vọng với một nghệ sỹ dày dạn kinh nghiệm, một họa sỹ Việt Nam với một họa sỹ đến từ New York, hoặc sắp xếp để một phòng tranh làm việc cùng một nhà điêu khắc khi nhận thấy tiềm năng hợp tác giữa họ trong tương lai. Nhìn chung, tôi luôn cố gắng lựa chọn những tác phẩm xuất sắc nhất mà mình có thể tiếp cận được vào thời điểm đó.

Qua mỗi đợt luân chuyển, một số không gian nghệ thuật và nhóm nghệ sỹ cũng đã áp dụng những phương thức tiếp cận khá khác biệt. Liệu có tồn tại một khung lý thuyết hay bộ tiêu chí tham gia nào mà họ cần phải đáp ứng hay không?

Bên cạnh các nghệ sỹ thực hiện triển lãm cá nhân, các phòng tranh và nhóm nghệ sỹ được mời tham gia có khá nhiều quyền tự do trong việc sắp xếp và trình bày gian hàng của mình. Một số đơn vị cũng chọn hình thức triển lãm cá nhân, trong khi số khác lại tổ chức triển lãm nhóm. Vì chính tôi là người mời họ, tôi hoàn toàn tin tưởng vào năng lực của họ, dựa trên uy tín và chất lượng các nghệ sỹ mà họ từng hợp tác trước đó. Do vậy, không có một khuôn khổ lý thuyết cứng nhắc nào bị áp đặt lên họ. Ngoài ra, một trong những tiêu chí tham gia là các đơn vị triển lãm cần có mặt tại gian hàng trong một khoảng thời gian hợp lý suốt bốn ngày diễn ra sự kiện để trực tiếp tương tác, trò chuyện với khách tham quan. Việc này rốt cuộc lại trở thành một cuộc thử nghiệm, và thực tế là khá nhiều đơn vị đã không có mặt thường xuyên như tôi kỳ vọng. Tôi đã cố gắng hết sức để bù đắp cho sự vắng mặt của họ, nhưng sự hiện diện trực tiếp đó cần được ưu tiên hơn trong kỳ Arte Fare tới. Tôi thực sự tin rằng các nghệ sỹ đã bỏ lỡ những cuộc đối thoại và cơ hội kết nối quan trọng khi không dành sự chú trọng đúng mức cho thời gian có mặt tại sự kiện.

Với tư cách là giám đốc hội chợ, anh đã có những kỳ vọng gì khi giao quyền quyết định về “ngôn ngữ thiết kế gian hàng” cho các nghệ sỹ? Anh đã làm thế nào để cân bằng giữa sự sáng tạo của nghệ sỹ trong gian hàng của họ với định hướng tổng thể của Arte Fare?

Tôi giữ tâm thế cởi mở, sẵn sàng đón nhận những cách làm mới mẻ từ các nghệ sỹ và đơn vị tham gia triển lãm –không chỉ trong khâu bài trí tác phẩm tại gian hàng mà còn ở cách họ tương tác với công chúng, khác biệt so với phong cách của những chủ phòng tranh dày dạn kinh nghiệm. Một nghệ sỹ trẻ có thể chưa có nhiều kinh nghiệm – điều đôi khi lại trở thành lợi thế – trong khi phong cách làm việc của một số người khác chặt chẽ hoặc phóng khoáng, tự do hơn. Chủ ý nghệ thuật của họ là yếu tố then chốt, còn tôi chủ yếu hỗ trợ họ hiện thực hóa ý tưởng. Tôi chỉ đưa ra ý kiến ​​chuyên môn khi nhận thấy đơn vị triển lãm cần chọn lọc tác phẩm kỹ lưỡng hơn hoặc khi họ cần đánh giá lại lựa chọn của mình. Tôi luôn nói rõ rằng mình sẽ tư vấn khi cần thiết, đúng với vai trò giám tuyển – một yếu tố thường bị bỏ qua tại các hội chợ nghệ thuật và gây ra những tác động tiêu cực. Việc họ có đồng tình với những góp ý của tôi hay không hoàn toàn tùy thuộc vào họ. Sự độc lập đó rất quan trọng; dù đã phần nào nắm được nội dung trưng bày của từng bên, tôi vẫn giữ tâm thế cởi mở để đón nhận những điều mới mẻ và bất ngờ.

Đối với những tác phẩm không thể treo lên tường mà đòi hỏi cách sắp đặt khác biệt trong không gian, anh đã xử lý quy trình lắp đặt như thế nào để vẫn truyền tải được ý tưởng nghệ thuật trong một không gian hạn chế?

Thú thật, đó chưa bao giờ là vấn đề thực sự nan giải. Tôi vốn nắm chắc từ trước các thông tin về kích thước; và cách bố trí của các gian hàng rất linh hoạt. Nếu nghệ sỹ tính toán sai và mang đến nhiều tác phẩm hơn mức không gian cho phép, chúng tôi chỉ cần giảm bớt số lượng tác phẩm được trưng bày. Chúng tôi luôn có sẵn các giải pháp xử lý. Chẳng hạn, Lê Quý Tông muốn treo một tác phẩm dạng lá cờ vươn cao hơn tầm mắt của gian hàng và các tác phẩm bên trong, nhưng không được gây cản trở về mặt thị giác tới các gian hàng lân cận. Hóa ra, chiếc cột chắn tầm nhìn ngay trong gian hàng của anh lại có sẵn một vị trí hoàn hảo để gắn cột cờ. Hoặc tác phẩm làm từ giấy của Chinh Ba, cao gần ba mét, buộc phải treo từ trần nhà, nằm bên ngoài phạm vi gian hàng và vượt ra khỏi ranh giới mà tôi muốn duy trì cho triển lãm nhóm giai đoạn sau khi xoay chuyển lượt trưng bày. Tuy nhiên, khả năng thích ứng và linh hoạt chính là yếu tố then chốt trong công việc này.

Việc sắp xếp các gian hàng theo hình chữ “卐” là một ý tưởng tuyệt vời để quản lý các tác phẩm nghệ thuật trong không gian của Chillala. Ý tưởng này có những ưu và nhược điểm gì? Anh có thể chia sẻ về nguồn cảm hứng đằng sau nó không?

Cách bố trí theo kiểu “chữ vạn” hoàn toàn phù hợp với ý tưởng ban đầu của tôi về Arte Fare. Nó thể hiện được ý đồ luân chuyển không gian của tôi, vừa  mang ý nghĩa về sự hài hòa, đổi mới và may mắn – những điều luôn được chào đón tại một hội chợ nghệ thuật. Tất nhiên, tôi hiểu rõ những hàm nghĩa khác của nó – vốn đã bị lịch sử bạo tàn của phương Tây chiếm dụng và biến tướng – và tôi tôn trọng tinh thần phản kháng lại sự xâm nhiễm văn hóa đó. Do chỉ có bốn gian hàng, nên cách sắp xếp và vị trí của các gian đều giống hệt nhau. Điều này tạo ra sự kết nối tự nhiên giữa các nghệ sỹ, thay vì sự phân chia cứng nhắc thường thấy.

So với hội chợ nghệ thuật truyền thống vốn đã luôn có nhịp độ nhanh, Arte Fare còn tăng tốc trải nghiệm thông qua mô hình luân phiên kéo dài 5 ngày cùng các hoạt động ngẫu hứng. Vậy Arte Fare mang đến những trải nghiệm thưởng lãm mới mẻ như thế nào cho các không gian nghệ thuật như Chillala – House of Art?

Arte Fare đòi hỏi không gian thương mại – cụ thể ở đây là Chillala – phải chấp nhận rủi ro. Địa điểm này cần liên tục thu hút khán giả và các nhà sưu tập quay trở lại nhiều lần trong một khoảng thời gian rất ngắn. Đây là một yêu cầu khắt khe; đồng thời, các đơn vị tham gia triển lãm cũng không thực sự kiểm soát được ai sẽ ghé thăm hay liệu họ có bỏ lỡ những vị khách quan trọng nào không. Khung giờ mở cửa từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối tại Chillala đòi hỏi sự bền bỉ nhất định. Chúng tôi đã tổ chức năm đợt mở cửa công chúng riêng biệt, tương ứng với năm lần thay đổi nội dung trưng bày, và mỗi đợt đều trôi qua rất nhanh. Tôi nghĩ rằng nguồn năng lượng và nhịp độ khẩn trương của những lần chuyển tiếp đó đã lan tỏa sang khách tham quan; nhiều người đã quay lại nhiều lần và hòa mình vào bầu không khí đầy hứng khởi. Đó là một trải nghiệm cảm xúc rất chân thực và sống động. Thậm chí, một số ít người còn có mặt ở cả năm đợt triển lãm.

Thật thú vị khi thấy một số tác phẩm vẫn hiện diện trên các bức tường chính bao quanh Chillala sau mỗi lần tổ chức; bản thân điều này cũng có thể được xem như một tác phẩm sắp đặt. Theo anh, liệu những tác phẩm được chọn lọc này có mở ra những khả năng mới cho mô hình hội chợ nghệ thuật – chẳng hạn như đóng vai trò là nơi lưu trữ tư liệu – thay vì chỉ phục vụ mục đích thương mại?

Sau mỗi đợt luân chuyển, tôi chọn ra một số tác phẩm xuất sắc nhất từ ​​nhóm trước đó để treo lên các bức tường bao quanh các gian hàng. Những tác phẩm này đóng vai trò như một triển lãm nằm trong triển lãm được giám tuyển kỹ lưỡng, tạo ra sự đối thoại giữa các nhóm và không ngừng biến chuyển qua từng đợt thay đổi. Tùy thuộc vào thành phần các nghệ sỹ tham gia, tôi liên tục thay đổi và sắp xếp lại vị trí các tác phẩm để khơi gợi sự trao đổi, thảo luận. Chẳng hạn, nếu một nhóm quy tụ nhiều họa sỹ với phong cách đa dạng, tôi sẽ tận dụng điều đó để mở rộng cuộc đối thoại về chất liệu và kỹ thuật hội họa thông qua việc trưng bày những bức tranh liên quan trên các bức tường xung quanh. Cách làm này cũng đóng vai trò như một kho lưu trữ diễn ra theo thời gian thực, tựa như một hình thức ghi chép của giám tuyển; nó vừa là danh mục tác phẩm bằng hình ảnh, vừa là một bài tiểu luận thị giác. Tuy nhiên, tôi không coi đây là một cuộc triển lãm độc lập được giám tuyển toàn diện. Các tác phẩm được trưng bày ở khu vực phụ trợ này vẫn được chào bán; điều đó không chỉ giúp các nghệ sỹ của những đợt trước tiếp tục duy trì sự hiện diện trong suốt thời gian diễn ra triển lãm, mà còn tạo cơ hội cho các nhà sưu tập tiềm năng chiêm ngưỡng những tác phẩm còn lại từ các đợt trưng bày mà họ có thể đã bỏ lỡ trước đó.

Arte Fare hẳn đã mở ra những góc nhìn mới về cách chúng ta nhìn nhận một hội chợ nghệ thuật – từ quan điểm của công chúng, nhà sưu tập, các không gian nghệ thuật và nghệ sỹ – đặc biệt là về phương cách hợp tác giữa các bên. Liệu Arte Fare có thể đặt nền móng cho một mạng lưới hỗ trợ vững chắc hơn dành cho giới chuyên môn, các phòng tranh và nhà sưu tập trong tương lai hay không?

Tôi cho rằng việc chấp nhận những rủi ro như vậy là điều quan trọng. Đồng thời, mức đầu tư mà Arte Fare đòi hỏi rõ ràng “dễ thở” hơn so với mô hình truyền thống – nơi các đơn vị tham gia trước hết phải chi trả khoản phí thuê gian hàng đắt đỏ. Chúng tôi đã loại bỏ rào cản đó; hơn nữa, việc Arte Fare có thể dễ dàng lồng ghép vào lịch trình hoạt động thường kỳ của các phòng tranh giúp mô hình này dễ dàng nhân rộng và rất đáng thử nghiệm. Xét về khía cạnh thương mại, nó đã giúp tôi hiểu rõ hơn về mạng lưới hiện có tại TP.HCM, nơi nghệ thuật và tính bền vững song hành cùng nhau. Sự hợp tác đóng vai trò cốt yếu trong mô hình này, và tôi rất hài lòng khi thấy việc hợp tác hay chia sẻ nguồn lực hoàn toàn không phải là vấn đề trở ngại. Tuy nhiên, bản thân Arte Fare vốn được kiểm soát chặt chẽ về mặt cấu trúc; mô hình lấy sự sát sao của giám tuyển làm trọng tâm, đồng thời dành sự quan tâm và tin tưởng lớn cho các đơn vị tham gia. Đây là mô hình mà tôi muốn thử nghiệm ở nước ngoài, dù có thể tôi nhận ra rằng nó chỉ thực sự hiệu quả tại một thành phố như TP. HCM – nơi cộng đồng nghệ thuật đầy tham vọng giúp việc huy động nguồn lực diễn ra nhanh chóng và khả thi. Điều này vẫn cần thời gian để kiểm chứng.

Cảm ơn anh về những chia sẻ!

Thực hiện & biên dịch: Trao, Dao Hoa