Martin Constable, Thét lên, thét mãi, thét nữa (2025), ảnh lightbox kỹ thuật số, 42 x 59 cm. Ảnh: Martin Constable.

Martin Constable: Thời gian đã hết cho bạn, cho tôi, cho nhân loại

Bằng cách tái hiện quá khứ qua tương lai giả tưởng, Martin Constable bộc bạch tâm tình qua những dáng hình và vần điệu trong một thế giới suy tàn, không còn chứa đựng ký ức của thời gian. Triển lãm “Này Trái Tim Chưa Ngỏ! Xin Gửi Một Vần Thơ” mời người xem bước chân vào vùng đất của phế tích và máy móc, nơi những lời chưa ngỏ đan xen trong những điều từng hiện hữu.

Triển lãm cá nhân của Martin Constable “Này Trái Tim Chưa Ngỏ! Xin Gửi Một Vần Thơ” do Julian Chu giám tuyển, đang được trưng bày tại Rare Sea, phơi bày lịch sử hình thành của vạn vật qua sự xói mòn của thời gian. Thông qua nhiều chất liệu từ sơn dầu, ảnh lightbox kỹ thuật số đến video đồ họa máy tính, Martin đưa người xem vào thế giới viễn tưởng của chính mình, được cấu thành bởi sự vang vọng và cộng hưởng giữa hai bản thể kĩ sư và nghệ sĩ. Nơi ông giằng xé và kháng cự sự phân tách giữa độ chính xác mang tính phân tích và nội tại thi ca vẫn còn bỏ ngỏ.

Lời chào từ bên rìa thời gian

Martin Constable: Thời gian đã hết cho bạn, cho tôi, cho nhân loại
Martin Constable, Polpero (2024), sơn dầu trên toan, 90 x 65 cm. Ảnh: Martin Constable.

Ngay từ khoảnh khắc bước vào triển lãm, người xem sẽ bắt gặp chân dung một người đàn ông mang kính – kẻ vẫn trụ vững sau đống hoang tàn, với bản ngã của một người kĩ sư và một nghệ sĩ. Sự phân tách ấy thể hiện rõ ràng hơn qua cách xử lý thiết kế chữ cho tiêu đề triển lãm, được thực hiện bởi đội ngũ Behalf. Cái tên “Martin Constable” sử dụng font chữ không chân với sự gọn gàng cùng với độ dày chữ đồng đều, thể hiện tính hoàn thiện và chính xác cao trong xử lý kỹ thuật. Ngược lại, tiêu đề của tác phẩm nằm bên dưới lại sử dụng font chữ có chân, thể hiện sự biến thiên nét thanh nét đậm rõ rệt cùng với sự dang dở của đường kẻ gióng và nét tô chì.

Martin Constable: Thời gian đã hết cho bạn, cho tôi, cho nhân loại
Martin Constable, Kẻ Nghi Vấn (2025), sơn dầu trên toan, 61 x 56 cm. Ảnh: Martin Constable.

Theo giám tuyển Julian Chu, các tác phẩm của Martin thường khám phá tính cá nhân và ý chí tự do – được khắc họa qua tác phẩm Kẻ Nghi Vấn, với hình ảnh của một chiếc máy đánh chữ. Martin chia sẻ rằng ông rất yêu máy đánh chữ, yêu cái nghịch lý của nó và yêu luôn cả việc người ta tạo ra một cỗ máy chỉ để tạo ra từ ngữ, mà việc tạo ra từ ngữ lại vô cùng quan trọng. Quá trình viết một từ lên tờ giấy giống như bạn đặt bàn tay vấy mực lên vách hang đá; nó biến những ý niệm trở nên hữu hình. Từ đây, người xem dần hiểu được phế tích này do ai kiến tạo và bắt đầu bước vào vòng lặp của thời gian qua sự trở lại của các phom dạng và ý nghĩa.

Du hành giữa những phế tích

Những nhịp điệu của các “vần thơ” hé lộ cho ta thấy được phần nội tâm của nghệ sĩ qua sự tuần hoàn của các thay đổi. Tuy nhiên, cảm xúc được bộc lộ công khai ấy cũng có thể tiến gần đến sự tĩnh lặng, và ta chỉ có thể phỏng đoán được những gì đang lắng đọng trong “trái tim chưa ngỏ” – một gợi nhắc đến những luận bàn của Hegel về thơ trữ tình, đã tác động mạnh mẽ đến thực hành của Martin. 

Những đối lập liên tiếp giữa những bản thể và đấu tranh nội tâm đã tạo ra sự căng thẳng xuyên suốt trong quá trình thực hành của Martin. Điều này khiến ông bị hấp dẫn bởi sự sụp đổ của các công trình kiến trúc, bởi nó phơi bày sự hình thành của nền văn minh và hệ thống của con người.

Martin Constable: Thời gian đã hết cho bạn, cho tôi, cho nhân loại
Martin Constable, Sử Giới: Nhớ, Tưởng, và Quên (2026), sơn dầu trên toan, 162 x 225 cm. Ảnh: Martin Constable.

Các phế tích trên được trải dài xuyên suốt triển lãm, như muốn kéo chân người xem bước vào quan cảnh tiêu điều. Các bức tranh sơn dầu như Sử Giới: Nhớ, Tưởng, và Quên; Rồi Sau Đó… Còn gì? Còn gì nữa? và Vật khuất sau Vật cho người xem thấy được những lớp vỏ của cấu trúc dần lụi tàn. Theo Martin, khi ông bắt đầu vẽ, ông sẽ tưởng tượng một phần của bối cảnh trước; những cơ quan khác sẽ tự sản sinh theo. Trong quá trình tham quan, khi người xem bước vào dưới chân cầu thang, khu vực tối tăm nhất của triển lãm, sẽ bắt gặp tác phẩm Dấu Tích Bỏ Lại. Ở đây, người xem sẽ bị chôn chân bởi cảm giác vô định của sự đơn độc, nơi mọi định vị thời gian hay tọa độ đều trở nên vô hiệu, chỉ có đốm sáng nhỏ là hy vọng nằm ở khuất xa.

Martin Constable: Thời gian đã hết cho bạn, cho tôi, cho nhân loại
Martin Constable, Dấu Tích Bỏ Lại (2025), sơn dầu trên toan, 90 x 150 cm. Ảnh: Martin Constable.

Tiếng Vọng của Không Gian

Martin Constable: Thời gian đã hết cho bạn, cho tôi, cho nhân loại
Martin Constable, Vì Chúa, Hãy Chăm Sóc Người Của Ta (2021), video đồ họa máy tính (CG). Ảnh: Martin Constable.

Nếu những tác phẩm sơn dầu khắc họa kết cấu xù xì và thô ráp của tàn tích, thì các video kỹ thuật số lại ngăn cản cảm giác bề mặt qua sự phẳng lì và phi vật thể của màn hình. Tuy nhiên, các tác phẩm Vì Chúa, Hãy Chăm Sóc Người Của Ta, Sử Gia, và Họ Bắt Tôi Làm Điều Đó, đã mang đến nhiều lớp lang âm thanh tần số thấp kéo dài, để từ từ tách bạch người xem khỏi thực tại và lôi kéo họ vào thế giới mô phỏng. Khi những tạp âm dần tan biến, hiệu ứng lặp lại của các bối cảnh, chuyển động và sự vang vọng của âm thanh khiến cho khán giả phải phụ thuộc vào các khung cảnh ảo. Lúc này, các thông điệp, nội dung buộc người xem phải thấu hiểu được bộc bạch của Martin – tuy có dài hơn, nhưng luôn đứt đoạn giữa chừng và chẳng bao giờ trọn vẹn.

Martin Constable: Thời gian đã hết cho bạn, cho tôi, cho nhân loại
Martin Constable, Họ Bắt Tôi Làm Điều Đó (20212), video đồ họa máy tính (CG). Ảnh: Martin Constable

Trong lần trò chuyện trực tuyến gần nhất, khi được hỏi về tác phẩm Họ Bắt Tôi Làm Điều Đó, Martin đã chia sẻ rằng: “Đến cuối ngày, bạn đã tạo ra được gì đó. Nó cũng giống như nấu ăn vậy: nếu bạn ném một cục bột vào tường, nếu nó dính lại trên tường thì coi như mọi thứ đã xong. Vẽ một bức tranh, làm một video hay bất kỳ hình thái nghệ thuật nào cũng thế, bạn tạo ra tác phẩm rồi đưa nó đến công chúng; nếu điều đó ghi dấu và đọng lại trong tâm trí họ, tác phẩm ấy đã thành công.”

Sự bám đuổi dai dẳng của ký ức

Loạt tác phẩm lightbox mang tên Rời Nơi Này Đến Nơi Khác, Mới Hay Chốn Cũ Đã Theo Chân khiến làn ranh giữa thực tại và quá khứ trở nên nhiễu loạn, bởi trong quá trình rời đi luôn có những lần trở lại. Dù cho tác giả có đi và không ngoảnh mặt lại, những hiện hữu về chốn cũ luôn đeo bám dai dẳng qua ký ức và những trải nghiệm cũ. Các tác phẩm được lặp đi lặp lại theo một hình thức nhất định, cho thấy sự ngột ngạt và khó chịu đến mức kích động cơn cuồng nộ. Để rồi những gì đang hiện hữu chẳng còn quan trọng nữa, chỉ có những gì đã từng hiện diện mới làm rõ được thân phận của con người. Tác phẩm thứ 11, Thét lên, thét mãi, thét nữa, cho thấy giới hạn của con người là không đủ so với khát khao được thét gào, chỉ có các thiết bị, máy móc mới đủ để giải phóng cơn thịnh nộ đang cao trào, để rồi mọi thứ chỉ còn là mặt phẳng trong tác phẩm Phân tách, giải phóng, diệt vong!.

Martin Constable, Thét lên, thét mãi, thét nữa (2025), ảnh lightbox kỹ thuật số, 42 x 59 cm. Ảnh: Martin Constable.
Martin Constable, Thét lên, thét mãi, thét nữa (2025), ảnh lightbox kỹ thuật số, 42 x 59 cm. Ảnh: Martin Constable.

Martin đã chia sẻ rằng ông luôn có một giấc mơ mà mình phải bước đi trong một đô thị tối tăm hay một thành phố lụi tàn, và điều đó làm cho ông cảm thấy thoải mái. Các phế tích trong tác phẩm của ông chứa đựng vô vàn tiềm năng ẩn dụ, mở ra vô số khả năng để ông khai phá và suy tư. Có lẽ, đó cũng là những tâm tình còn chưa ngỏ, được lặp lại và cộng hưởng thông qua sự bồi đắp của ý nghĩa theo thời gian. Thời gian luôn có giới hạn, thế giới nội tâm của nghệ sĩ chỉ hé mở đủ để khán giả bước vào bằng cảm nhận cá nhân, và rời đi với sự vang vọng của dư âm. Mọi thứ cứ tiếp diễn, hết lần này đến lần khác.

Martin Constable, Phân tách, giải phóng, diệt vong (2025), ảnh lightbox kỹ thuật số, 42 x 59 cm. Ảnh: Martin Constable.
Martin Constable, Phân tách, giải phóng, diệt vong (2025), ảnh lightbox kỹ thuật số, 42 x 59 cm. Ảnh: Martin Constable.

Thực hiện: Danh Khôi

Art Nation

Art Nation là ấn phẩm nghệ thuật song ngữ duy nhất và hàng đầu tại Việt Nam. Với đội ngũ biên tập chuyên nghiệp, chúng tôi mang đến những ấn phẩm chất lượng cao, hướng đến sứ mệnh lan tỏa giáo dục nghệ thuật cho công chúng.

Bài viết liên quan

Trầm Tích của Ánh sáng

Triển lãm "Trầm tích của Ánh sáng" tạo nên đối thoại về bản sắc, ký ức và sự giao thoa văn hóa qua các tác phẩm nhiếp ảnh và sắp đặt tại Chillala – House of Art.

Đam mê là ngọn núi lửa

Khám phá ham muốn, tính dục và cơ thể trong nghệ thuật Đông Nam Á qua triển lãm Passion is Volcanic tại National Gallery Singapore.

Cộng hưởng trong chuyển động

Khám phá cách không gian, vật chất và sinh thái định hình trải nghiệm “nhìn-đọc” nghệ thuật đương đại.

Ấn phẩm