Chúng tôi ghé thăm FCAM khi dư âm của sự kiện kỷ niệm 10 năm Art in the Forest (Nghệ thuật trong rừng) vừa lắng lại. Đó là thời điểm đủ tĩnh lặng để nhìn lại hành trình một thập kỷ, kể từ khi dự án này trở thành dấu mốc đáng tự hào của nghệ thuật Việt Nam đương đại. Gần 80 nghệ sỹ trong nước và quốc tế đã cùng nhau sáng tạo nên bộ sưu tập gần 130 tác phẩm điêu khắc, hội hoạ và sắp đặt, hiện diện đang xen trong các không gian trong nhà và ngoài trời, giữa khuôn viên rộng 123 hecta, liền mạch với 500 hecta mặt nước và rừng thông bạt ngàn bao quanh.

Chính thức ra mắt vào tháng 12 năm 2020, FCAM là Bảo tàng Nghệ thuật đương đại đầu tiên tại Việt Nam, mở cửa thường xuyên để đón khách thưởng lãm. Thay vì khoác lên dáng vẻ uy nghiêm, hàn lâm của một thiết kế bảo tàng truyền thống, FCAM tiên phong với một lối đi khác biệt: cởi mở, phóng khoáng và chủ động hoà mình trọn vẹn vào cảnh quan tự nhiên.

Ở FCAM, thiên nhiên không đóng vai trò phông nền, mà là “bức tranh” khổ lớn sống động. Sương sớm, ánh mặt trời, những mảng bóng đổ, hay sắc chiều muộn đều góp phần hoàn thiện trải nghiệm thưởng lãm. Mỗi lần ghé thăm vì thế đều mang một cảm giác khác, khi nghệ thuật không đứng yên, mà chuyển dịch theo nhịp thở của không gian và thời gian. 

BẢN GIAO HƯỞNG CỦA HÌNH KHỐI VÀ THIÊN NHIÊN

Dạo bước trong FCAM không giống một hành trình “xem triển lãm” thông thường. Ở đây, không có tuyến tham quan cố định, cũng không áp đặt thứ tự cảm nhận. Những lối uốn mình uyển chuyển giữa rừng thông, mặt nước phẳng lặng và những khoảng trống được giữ lại có chủ ý, để mỗi bước chân nối thành một duyên gặp gỡ khác nhau giữa người xem và tác phẩm.

Hiện tại, không gian trưng bày ngoài trời của FCAM quy tụ 56 tác phẩm điêu khắc và sắp đặt quy mô lớn, hiện diện rải rác trong quần thể Flamingo Đại Lải Resort. Có những tác phẩm vươn cao hơn 20 mét, nặng tới 27 tấn, tạo tác từ chất liệu bền vững và thân thiện với môi trường như thép không gỉ, sắt hàn, đá, kim loại tổng hợp hay gỗ. Nhưng chính “hơi thở thiên nhiên” là thứ truyền thêm sinh khí cho tác phẩm. Tia nắng sớm len qua tán thông tạo nên những bóng mềm; chiều buông, ánh vàng trầm rót lên bề mặt, gọt giũa nên những đường nét đầy mê hoặc; và khi ngày tàn, tác phẩm dường như tan vào cảnh quan. Tất cả kết thành những rung cảm và thổn thức khó gọi thành tên.

Bên cạnh đó, khu trưng bày trong nhà – cụm container nằm giữa rừng thông rộng khoảng 4 hecta, tiếp nối trải nghiệm bằng một nhịp chậm và gần hơn. Hơn 70 sáng tác hội họa, điêu khắc nhỏ và nghệ thuật sắp đặt được giới thiệu, với chất liệu đa dạng từ sơn mài, sơn dầu, acrylic, lụa đến gỗ, đá và vật liệu tổng hợp. Những khối container, tưởng nhỏ hẹp và khép kín, lại mở ra một cuộc đối thoại thú vị giữa tác phẩm, không gian nội tại và thiên nhiên bên ngoài.

“Kích thước và chất liệu tác phẩm điêu khắc ở đây cũng là một yếu tố đặc biệt, tạo nên ấn tượng thị giác mạnh cho người xem. Không chỉ trẻ em, mà cả người lớn cũng có thể cảm nhận được một cảm giác khác lạ khi đứng trước những tác phẩm quy mô lớn. Chỉ cần một khoảnh khắc thấy mình nhỏ bé trước tác phẩm cũng đã là một trải nghiệm đáng giá,” giám tuyển Vũ Hồng Nguyên chia sẻ với Báo Thể thao và Văn hoá (TTXVN).

DÒNG CHẢY 10 NĂM VÀ NHỮNG DUYÊN LÀNH MỚI TẠI FCAM

Nhân dịp kỷ niệm 10 năm dự án Art in the Forest, FCAM giới thiệu 8 tác phẩm điêu khắc mới của các nghệ sỹ Việt Nam như một nhịp tiếp nối tự nhiên trong dòng chảy sáng tạo được ươm dưỡng suốt một thập kỷ. Không gian trưng bày an tĩnh và gợi mở, không đặt người xem vào một lộ trình định sẵn. Từ lối giao thông vòng ngoài cho đến những khoảng sâu giữa rừng thông, các tác phẩm được sắp đặt khéo léo, để mỗi bước chân là một sự ngạc nhiên, mỗi nhịp dừng là một khoảnh khắc suy ngẫm riêng tư.

Hành trình đối thoại nội tâm bắt đầu từ việc nhận diện những giới hạn của chính mình. Tác phẩm “Không giới hạn” của Hoàng Tường Minh, đặt người xem ngay trước cảm giác ấy: một cấu trúc sắt và inox khổng lồ, sắc lạnh như cọc thép gai, gợi lên những rào cản. Đặt giữa rừng thông Đại Lải khoáng đạt, tác phẩm không chỉ nói về khát vọng vượt thoát, mà còn nhấn mạnh sự cần thiết của việc đối diện trực tiếp với những giới hạn.

Từ điểm dừng đó, “Chân dung của Rỗng” của Nguyễn Trần Ưu Đàm mở ra một hướng tiếp cận khác: không tháo gỡ bằng hành động, mà bằng cách soi chiếu. Khởi nguồn từ hình ảnh chiếc bình gốm luôn để trống trong không gian thờ tự ở Bát Tràng, tác phẩm dần chuyển hoá “rỗng” thành một hình người ngồi thiền, không như một hình hài cụ thể, mà gợi về một trạng thái. Khi tác phẩm tiếp tục được khoét rỗng và hoàn thiện bằng đồng với bề mặt đánh bóng như gương, hành động soi chiếu trở nên trực diện: người xem nhìn thấy chính mình trên bề mặt tác phẩm. “Chân dung của Rỗng”, hay còn mang tên gọi “Phật”, vì thế không nhằm xác lập một hình ảnh cố định, mà gợi mở một trạng thái tâm thức. Sự an trú trong “rỗng” trở thành điểm khởi đầu cho cuộc đối thoại thầm lặng giữa con người với chính mình và thế giới.

Điểm gặp gỡ của các tác phẩm không nằm ở một chủ đề diễn giải cụ thể, mà ở ngôn ngữ tạo hình hiện đại, khả năng đối thoại và hòa nhịp với không gian chúng hiện diện. Có tác phẩm đứng ngay lối đi, như một lời chào khẽ khàng; có tác phẩm nằm sâu trong rừng thông, chỉ gặp khi đủ duyên. Chính cách sắp đặt ấy tạo nên nhịp điệu khám phá thong dong và khác lạ, để mỗi lần ghé thăm là một trải nghiệm độc bản.

ĐIỂM ĐẾN DÀNH CHO THẾ HỆ YÊU NGHỆ THUẬT VÀ THIÊN NHIÊN

Xuyên suốt hành trình của Flamingo Contemporary Art Museum (FCAM) là một định hướng giám tuyển nhất quán: nghệ thuật đương đại không dành riêng cho giới chuyên môn, mà là một phần của đời sống. Công chúng có thể tiếp cận bằng cảm nhận riêng, không cần đi qua những lớp kiến giải phức tạp.

Cảm giác nhỏ bé trước các tác phẩm không nhằm thu hẹp con người, mà tạo ra một khoảng đệm cần thiết, nơi ta có thể buông bớt kiểm soát, tạm rời khỏi những lo âu và giới hạn quen thuộc do chính mình dựng nên. Nghệ thuật vốn là điều gì đó khó lý giải, và không vận hành theo công năng, nhưng tại FCAM, điều nó mang đến cho người xem là sự gợi mở đến từ không gian, điểm nhìn, và những chuyển động âm thầm của tinh thần đương đại.

Với thế hệ trẻ, FCAM không chỉ là nơi “đi xem nghệ thuật”, mà là một điểm đến gắn với phong cách sống. Một ngày đi dạo giữa rừng thông, chậm rãi quan sát, dừng lại trước một tác phẩm không hẹn trước, ghi lại những khoảnh khắc khó lặp lại, và để cảm xúc tự dẫn lối, đó là trải nghiệm mà FCAM mang lại, khi nghệ thuật đi vào đời sống.

Trong rừng thông ấy, nghệ thuật không chỉ được trưng bày. Trong vòng tay thiên nhiên, nghệ thuật được nuôi dưỡng, tiếp nối và trao lại, như một lời mời dành cho hiện tại, và cho cả những thế hệ tương lai.

– – – – –

VỀ FCAM – FLAMINGO CONTEMPORARY ART MUSEUM
Địa điểm: Flamingo Đại Lải Resort, Đại Quang, Xuân Hoà, Phú Thọ
Thời gian mở cửa: 9:00–17:00 | Tất cả các ngày trong tuần
Đối tượng: Mở cửa cho công chúng; miễn phí cho học sinh – sinh viên

Thực hiện: Trâm Anh