Tiêu đề triển lãm của anh, “Thin Space (Không gian Mong manh)”, gợi ra chiều kích ám ảnh về sự mơ hồ. Tại đây, những hình thái khó cắt nghĩa được anh sử dụng lặp đi lặp lại. Anh có thể chia sẻ đôi chút về cách sự mơ hồ vận động trong các tác phẩm của mình không?

Tôi không chắc sự mơ hồ có phải là điều mà bản thân cố tình gợi ra hay không. Tôi nghĩ các hình thái tôi sáng tác thiên nhiều hơn về cấu trúc lai ghép – những vật chất chứa đựng trong mình sự đa tạp. Có lẽ cảm giác mơ hồ nảy sinh từ chính điểm này. Ngay từ đầu, tôi vẫn luôn quan tâm đến tính đa diện, đến những ý niệm về thời gian, cách chúng ta trải nghiệm thực tại, cũng như sự giao thoa giữa hư cấu và nhận thức. Khoa học viễn tưởng, văn hóa dân gian, hay thần thoại, tất cả đều là chất liệu nuôi dưỡng thực hành của tôi. Tôi muốn thử xem liệu mình có thể tạo ra một hình thái cùng lúc vừa tồn tại lại vừa không tồn tại, ở khắp mọi nơi nhưng cũng chẳng ở nơi nào.

Bản thân những hình thái này đến với tôi một cách rất tự nhiên. Khi tôi vẽ, hình ảnh bỗng dần trở nên vừa hữu cơ, vừa nhân tạo, như những thực thể đến từ quá khứ xa xăm, mà đồng thời cũng từ một tương lai vô định. Chúng không thuộc về bất kỳ một không gian cụ thể nào, và tôi muốn giữ nguyên tính chất đó. Nếu một hình thái xuất hiện ở một khung cảnh rồi biến mất, nó có thể tái cấu trúc ở một nơi khác, trong một chất liệu khác. Đó vẫn là cùng một thực thể, chỉ là đang tồn tại song song theo những cách khác nhau. Vì vậy, sự mơ hồ nảy sinh từ chính cảm giác vô định, không bị trói buộc vào một thời điểm, môi trường hay một dạng sống cụ thể nào.

Có thể nói đối lập với sự mơ hồ là tính cụ thể, nhưng những bối cảnh mà anh đặt các hình thái này vào lại mang chủ ý thiếu đi tính cụ thể. Anh trích xuất hình ảnh từ một biên độ lớn các thời điểm và địa điểm hoàn toàn khác nhau.

Thời gian đầu, tôi làm việc với hình ảnh có sẵn, giống như khai thác một ngân hàng dữ liệu. Tôi bắt đầu loạt tác phẩm [trên kính plexiglass] này trong giai đoạn đại dịch COVID, vốn dĩ đã là một giai đoạn mà cả thế giới cùng rơi vào “vùng cận biên.” Tôi thu thập ảnh dựng 3D của những căn phòng và không gian nội thất với thiết kế chung chung. Những tác phẩm thời kỳ đầu đó đều mang sắc thái cận biên khá lửng lơ như thế. Theo thời gian, tôi bắt đầu kết hợp nhiều hình ảnh lại với nhau, xây dựng nên những cảnh quan mới từ nhiều nguồn khác nhau. Những tác phẩm gần đây đều là những cấu trúc phức hợp, được cắt ghép, xây dựng từ kho lưu trữ hình ảnh có sẵn.

Tiêu đề “Thin Space (Không gian Mong manh)” mang một sắc thái nghịch lý nhất định, bởi các tác phẩm của anh đều có cảm giác rộng mở. Tiêu đề này đồng thời cũng mang hàm ý chỉ trạng thái trung gian lửng lơ. Nhận định như vậy có chính xác không?

Đúng vậy. Nó bắt nguồn từ khái niệm “thin place” (vùng mong manh) trong văn hóa dân gian Celtic. Vùng mong manh này bao hàm cả mặt địa lý và thời gian, nơi khoảng cách giữa thế giới của chúng ta và thế giới bên-kia trở nên nhỏ nhất. Tại Wicklow, thị trấn ở Ireland nơi tôi sinh ra, có những địa danh mà người ta đã tìm đến từ thế kỷ thứ 6 vì tin rằng đó là điểm giao thoa giữa trần gian và thế giới tâm linh. Một phiên bản theo chiều kích thời gian của khái niệm này chính là lễ hội Samhain – nguồn gốc của Halloween ngày nay. Ngoài những thời khắc hay nơi chốn đó, bờ biên giữa hai thế giới được cho là luôn cách nhau khoảng một mét.

Những chi tiết kỹ thuật này thật đáng kinh ngạc, như một cách tiếp cận khoa học đối với các hiện tượng siêu nhiên vậy, làm tôi nhớ đến công việc “săn ma” của cha anh.

Ông chưa bao giờ tự gọi mình là một thợ săn ma. Ông thường dùng những thuật ngữ như “dọn dẹp” hay “thanh tẩy” không gian. Những việc đó không hẳn mang tính tôn giáo, mà liên quan nhiều hơn đến văn hóa dân gian. Theo một cách nào đó, nó khá tương đồng với triết lý thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam – một niềm tin được chấp nhận rộng rãi mà không nhất thiết phải gắn chặt với giáo lý tôn giáo. Cha tôi tin rằng năng lượng hay các linh hồn có thể bị mắc kẹt ở một nơi nào đó, và vai trò của ông là giúp dọn dẹp những không gian đó. Ông cũng dành cả đời để sưu tầm văn hóa dân gian, ghi chép lại các câu chuyện, các phương thuốc và lịch sử địa phương.

Phần lớn thời gian, công việc của cha tôi liên quan đến việc nghiên cứu lịch sử của một địa danh. Có lần, khi đang giúp dọn dẹp năng lượng cho một tòa nhà, ông ngửi thấy mùi hắc ín. Sau đó, người ta phát hiện ra rằng nơi này đã từng có người bị đổ hắc ín lên người vào thế kỷ 19. Với ông, cảm nhận giác quan và lịch sử địa phương luôn luôn gắn kết chặt chẽ với nhau.

Điều này làm tôi muốn nói về tính đặc thù của nơi chốn. Việc thực hành nghệ thuật tại Việt Nam đã ảnh hưởng đến công việc của anh như thế nào?

Tôi nghĩ sống tại đây, tôi được tiếp nhận với thái độ cởi mở hơn khi nói về khái niệm thế giới siêu hình. Ngoài ra còn có một khía cạnh thực tiễn nữa. Tôi thực sự kết nối với cách giới nghệ thuật nơi đây làm việc – nghệ sỹ mang tinh thần hợp tác cao, và các không gian sáng tạo vận hành đầy linh hoạt. Không có gì là cố định. Những tòa nhà đến rồi đi. Một số tổ chức được thiết kế để chỉ tồn tại tạm thời. Thứ còn lại sau cùng chính là ý tưởng và những tác phẩm đã ra đời từ đó.

Chính cảm giác biến chuyển không ngừng đó đã định hình tư duy của tôi về thực hành nghệ thuật. Vẫn là ý tưởng đó nhưng liên tục được tái cấu trúc thông qua những không gian, con người và chất liệu mới. Sự thay đổi liên tục như vậy là điều khiến tôi thấy hào hứng.

Thực hành của anh chuyển sang bề mặt là các tấm acrylic dày, tạo cảm giác bền vững hơn so với các tác phẩm vẽ trực tiếp lên tường.

Tôi không thực sự xem chúng là bền vững. Chất liệu acrylic cho phép tôi “chồng lớp thời gian” theo đúng nghĩa đen. Tôi sử dụng tư liệu là hình ảnh các tác phẩm từng được thực hiện và giờ không còn tồn tại, biên tập chúng thành những khung cảnh mới, rồi vẽ đè lên. Đó là cách để tôi ngưng đọng và hợp thể những mốc thời gian khác nhau.

Bản thân chất liệu này cũng có tính tương tác rất cao. Acrylic thay đổi theo ánh sáng – nó hấp thụ, phản chiếu và chuyển biến tùy thuộc vào môi trường xung quanh. Vì vậy, dù tác phẩm được bảo quản dễ hơn thì vẫn không bao giờ rơi vào trạng thái tĩnh. Ánh sáng, bóng đổ và không gian xung quanh đều trở thành một phần của tác phẩm. Thời gian và ánh sáng chính là những chất liệu sống, vận động không ngừng.

Như vậy, tác phẩm liên tục thay đổi tùy thuộc vào không gian lắp đặt của chúng. Nhưng đồng thời, các hình thái xuất hiện trong loạt sáng tác trong trưng bày lần này cũng được tái sử dụng từ các tác phẩm trước đây.

Mỗi tác phẩm đều chứa đựng dấu vết của những sáng tác trước đó. Một vài tác phẩm bao gồm các lớp vật liệu đã được tích tụ qua nhiều năm. Gần đây, tôi còn bắt đầu tạo bóng cho các tác phẩm chưa tồn tại, rồi từ cái bóng ấy tôi mới tạo hình sau. Việc này đảo ngược quy trình thông thường, để cho thấy các tác phẩm cũ luôn là tiền đề in bóng lên các tác phẩm hiện tại.

Một ngoại lệ đáng chú ý trong quá trình thực hành của anh là tác phẩm sắp đặt “otherMother (Người mẹ khác)“. Theo tôi biết, đây là tác phẩm duy nhất không bao gồm những hình thái đặc trưng trong các sáng tác của anh từ trước đến nay.

Đó là tác phẩm sắp đặt điêu khắc duy nhất của tôi. Khi ấy, tôi đang vẽ giữa một khung cảnh ngổn ngang gạch vụn, vỡ ra từ những khối bê tông của các tòa nhà bị phá dỡ. Thay vì vẽ lên cảnh vật ở đó, tôi quyết định lấy vật liệu từ khung cảnh và chuyển hóa chúng. Tôi sơn lại những khối bê tông bằng sơn men bóng để ánh sáng duy trì sự tương tác. Tác phẩm được đặt ở cả không gian bên trong và bên ngoài. Gần đây, tôi đang nghĩ đến việc chụp hình chúng để đưa vào các sáng tác mới.

Dường như có một vòng lặp vô tận sinh ra từ tất cả mọi thứ mà anh làm.

Không có gì là thực sự hoàn thành. Vạn vật đều có thể chuyển hóa thành một thứ khác. Gần đây, tôi phát hiện ra các xưởng chế tác tôi làm việc cùng có thể dùng chất tẩy hóa học để tẩy sạch các lớp in trên bề mặt acrylic, và những khối acrylic này lại được tái sử dụng. Đôi khi những thứ tưởng chừng trường tồn thực chất lại không phải vậy.

Anh cũng từng thực hiện một tác phẩm vẽ tường ở lối cầu thang tại Galerie Quynh, và một tác phẩm đặt ở mặt tiền cho triển lãm kỷ niệm của họ vào năm ngoái. Hai tác phẩm này hiện vẫn còn ở đó – tạm thời “vĩnh cửu,” cho đến khi tòa nhà được bán đi.

Và rồi chúng sẽ lại xuất hiện ở một nơi khác, dưới một hình hài khác.

THÔNG TIN VỀ TRIỂN LÃM
Thời gian: 10:00–19:00 | 17.01–28.02.2026
Địa điểm: Galerie Quynh, 118 Nguyễn Văn Thủ, Phường Tân Định, TP. HCM
Lưu ý: Vào cửa tự do.

Thực hiện: David Willis
Biên dịch: Nhật Anh