Read the English version here.

Hoàng Hải (sinh năm 2003) hiện đang hoạt động nghệ thuật tại London và tại quê nhà của anh – Hà Nội. Năm 2025, anh tốt nghiệp Cử nhân Mỹ thuật tại Trường Nghệ thuật Kingston (Kingston School of Art). Vừa qua, tôi đã có cơ hội tham dự buổi tham quan nghệ thuật do chính họa sỹ dẫn dắt và thực hiện cuộc phỏng vấn chính thức đầu tiên với Hoàng Hải, trong vai trò là nghệ sỹ đại diện của Gate Gate Gallery. Trong cuộc trò chuyện này, Hoàng Hải đưa khán giả về với câu chuyện phía sau những bức họa và quá trình thực hành nghệ thuật của mình.

MỞ MÀN VÀ TRỞ VỀ

“Intermission” khơi nguồn từ mong muốn quay trở lại với sơn dầu của Hoàng Hải, để “thực sự kết nối sâu sắc với […] chất liệu này”. Lựa chọn này gắn kết một cách mượt mà giữa chủ đề anh quan tâm và kỹ thuật thực hành nghệ thuật của bản thân: “[…] điều tôi thực sự hứng thú chính là quá trình chồng lớp và chờ đợi. Tôi rất thích tính chất vật lý của tranh khi vẽ với chất liệu mỏng, bởi nó [cho thấy cách tự nhiên can thiệp vào quá trình tạo hình]”. Cân bằng giữa việc kiểm soát và nương theo chất liệu, Hoàng Hải đã chạm đến trạng thái lơ lửng: “Đó là sự giao thoa giữa việc để mặc cho sơn tự do chuyển động và khả năng giữ quyền kiểm soát. Tôi nghĩ hội họa chính là như vậy: là sự chờ đợi, là sự nán lại cùng tấm toan”.

NGỪNG NGHỈ CÓ HỮU Ý

“Intermission” là một tiêu đề mang nặng cả ý nghĩa lẫn sứ mệnh. Phản chiếu khao khát của Hoàng Hải trong việc “làm thời gian chậm lại với chủ đích”, tiêu đề này hàm ý sự tạm lắng mang tính chiến lược trong nghệ thuật trình diễn. Hoàng Hải chia sẻ: “Sân khấu và điện ảnh đóng một vai trò rất quan trọng trong các tiến trình nghệ thuật của tôi”, cụ thể là ở tính thời gian của chúng. Từ sự sắp đặt có ý đồ của mỗi bức tranh đến cấu trúc công năng của không gian: mọi quyết định đều dẫn dắt khán giả đi dọc theo một dòng chảy chậm rãi và có kiểm soát. Dòng chảy này không phải là sự ngưng đọng thời gian, giống như việc không thể hiểu “Intermission” của Hải là sự đứt kết nối với thế giới bên ngoài: để đắm mình trong những bức họa, ta phải tạm dừng một cách có hữu ý.

“Tôi chọn [tiêu đề] bởi vì nó […] không thực sự đi thẳng vào vấn đề. Nó giữ bạn lại trong một không gian khiến bạn phải lưu luyến […]. Điều đó không có nghĩa là bạn phải tìm cách để đi đến hồi kết, mà là việc phải có khả năng để tạm lắng và để hành trình ấy được tự thân tiếp diễn”. Tầm quan trọng của tính liên tục ngay cả trong ngừng nghỉ được phản chiếu qua sự tương tác giữa “Intermission” và bản sao tiếng Việt của nó: “Nơi này… Nơi kia”. Hoàng Hải giải thích: “Intermission là phần ở giữa, còn ‘Nơi này và Nơi kia’ là [điểm khởi đầu] và kết thúc. Nhưng có một dấu ‘…’ nhỏ ở giữa tiêu đề [tiếng Việt], và tôi nghĩ đây mới chính là điều mà tiêu đề tiếng Anh thực sự muốn hướng tới – những gì nằm ở khoảng giữa.”

LỜI NGỎ NHẸ NHÀNG ĐỂ BƯỚC VÀO (KHOẢNG GIỮA)

Trạng thái lơ lửng len lỏi khắp không gian của “Intermission”. Tác phẩm “Homesick (Nhớ nhà)” được trưng bày đầy ý đồ tại một hành lang nhỏ ngay lối vào, mở màn cuộc triển lãm bằng cách mời gọi khán giả bước vào khoảng giữa. Một khoảnh khắc của sự chiêm nghiệm và hiếu kỳ đã khơi nguồn cho bức họa này: “Tôi cứ nhìn chăm chăm vào tấm toan trắng và không biết phải làm gì, nhưng rồi tôi [có thể] thấy một cánh cửa. Tôi [có thể] thấy sự rộng lớn gợi nhắc cho mình về thế giới… Tôi nghĩ cánh cửa là một vật thể đầy biểu tượng, nó đại diện cho sự chuyển tiếp và cả sự lựa chọn: hoặc là bước qua, hoặc chỉ đứng đó và nhìn ngắm”.

Thúc giục khán giả đi theo sự bất định, Hoàng Hải trưng bày bức tranh “tại góc đó bởi mọi người thường có xu hướng đi thẳng vào trong… Nếu đặt tranh ở đó, họ sẽ buộc phải bước vào bức “Soul (Linh hồn)” – vốn nằm bên trong một cấu trúc giống như tổ chim bằng gạch. Kiến trúc kỳ lạ này thực hiện một công năng kép: vừa mạnh mẽ, vừa nhẹ nhàng đưa khán giả đến một cự ly gần với “Homesick”, gần quá mức cho sự thoải mái. Sau đó, tác phẩm dẫn dắt khán giả vây quanh “Soul” bên trong một không gian gần như khép kín.

Bên trong “tổ chim” bằng gạch, tác phẩm “Soul (Linh hồn)” được treo trên hai cột gỗ mảnh màu đen. Thông thường, kỹ thuật trưng bày này hay sử dụng cột kim loại để tạo ra vẻ thẩm mỹ công nghiệp. Nhưng thay vì sự lạnh lẽo vô trùng, Hoàng Hải ưu tiên cảm giác ấm áp và đã chọn gỗ thay cho kim loại. Mặt sau của tấm toan để trần một cách ấn tượng, phơi bày mọi chi tiết. Nếu việc để lộ mặt sau của tranh từng được coi là điều kiêng kỵ, thì ở đây, Hoàng Hải mời gọi khán giả chiêm ngưỡng “Soul” trong sự vẹn toàn của nó. Trong bức họa này, bóng đổ không còn thuộc vào chủ thể mà tồn tại một cách độc lập và trọn vẹn. Sự tách biệt hữu ý giữa bóng và hình này là mô típ quen thuộc xuyên suốt “Intermission”.

Trong thế giới của Hoàng Hải, bóng đổ và mặt nước – dù là hồ, đầm lầy hay những dòng sông – đều mang một đặc tính phản chiếu tương đồng: chúng khơi gợi những câu hỏi và gieo rắc sự hoài nghi thay vì soi chiếu chủ thể một cách xác thực. Nghệ sỹ chiêm nghiệm: “Những bề mặt phản chiếu có khả năng đánh lừa bạn. […] Càng ngắm nhìn [mặt nước], ta càng thấy nó dường như chẳng mang một ý nghĩa nào. Vì vậy, có lẽ trong cuộc triển lãm này, tôi muốn mang lại cảm giác không chắc chắn, không biết đâu là thực, đâu là hư”.

“GIẤC MƠ” NHƯ MỘT CÂU HỎI HÓM HỈNH: BẠN ĐANG Ở ĐÂU?

“Dream (Giấc mơ)” tĩnh lặng và thanh thoát, mang vẻ mộng mị đúng như tiêu đề gợi ý. Tại đây, sự im lặng là một trạng thái tĩnh tại đầy sắc màu mà ta có thể cảm nhận được với hơi thở sâu dài. Những gam màu trong trẻo tạo nên một cảm giác bổng trầm, ấy thế mà một sự năng động nào đó vẫn len lỏi bên trong chốn ẩn náu vốn yên bình này. Chú mèo đen tinh nghịch, được bao quanh bởi một vầng hào quang huyền ảo, khiến nó trở nên thoát tục, tự khẳng định vị thế của một cư dân sinh động nhất trong khung cảnh.

Nhiều thế giới cùng xáo động trong bức họa đầy sức sống này. Những nhát cọ mềm mại và rực rỡ nhảy múa trên tấm thảm; những gam màu cơ bản đầy tính hội hè gợi nhắc về ngày Tết. Tấm thảm quen thuộc một cách lạ kỳ này khơi dậy trong tôi một ký ức mà chính tôi cũng không hoàn toàn chắc chắn mình từng có: việc tôi từng nhìn thấy tấm thảm này khi tò mò bước vào phòng cha mẹ trong ngôi nhà cũ ở Hà Nội thuở nhỏ, là một điều vừa có thể là thực, vừa có thể là hư. Đây chính là sự bất định mà Hoàng Hải đã làm chủ một cách điêu luyện. Sự mất phương hướng ấy đặt khán giả vào những dòng thời gian lửng lơ, tạo ra một sự thích thú lạ kỳ. Chiếc bình gốm trắng xanh cũng tạo ra hiệu ứng tương tự: chắc chắn mọi gia đình Việt Nam tại một thời điểm nào đó cũng từng sở hữu chiếc bình gốm kinh điển với những nhành hoa hay rồng bay phượng múa trên mây này, và có nhiều khả năng là được chế tác tại Bát Tràng.

Bất chợt, “Dream” chất vấn chúng ta: “Bạn đang đứng ở đâu trong bức tranh này?” Ta nhận ra mình là kẻ đột nhập, nhưng lại chẳng biết mình đang đứng từ góc nào của căn phòng ngủ này. Hoàng Hải đạt được hiệu ứng đó bằng cách chơi đùa với các góc nhìn và tỷ lệ; anh làm nhòe đi các chiều không gian mà không khiến ta mảy may nghi ngờ. Những khối hình nón nhọn màu xanh lá gợi nhắc về những cây thông, nhưng sự vắng bóng của các chi tiết lại ngăn ta xác thực giả định của mình. Tuy vậy, những cái cây không tên này đã tách chúng ta khỏi căn phòng ngủ mang đậm hơi thở Việt Nam để đặt chúng ta vào một bối cảnh ở Châu Âu hay Bắc Mỹ. Ánh sáng và bầu không khí của bức tranh mang sắc lạnh; ngay cả những điểm nhấn đỏ, cam và vàng cũng được làm dịu đi. Những hiệu ứng cảm giác đó mang lại khoảng nghỉ sau sự mất phương hướng về địa lý; dù không thể định vị căn phòng ngủ này nằm ở đâu trên thế giới, ta tin rằng mình có thể cảm nhận được cái se lạnh của không gian. Giống như mặt nước, sự tĩnh lặng của “Dream” hiện thực hóa khái niệm về sự phản chiếu theo cách Hoàng Hải ý niệm hóa: những gì ta thấy đang đặt dấu hỏi cho những gì ta biết.

BÓNG ĐỔ, GƯƠNG MẶT, CỘNG ĐỒNG

Những bóng đổ của Hoàng Hải “kể câu chuyện về hình thể của chủ thể mà không tạo ra sự sao nhãng.” Bằng cách tước bỏ màu sắc và cấu trúc – chỉ giữ lại hình dáng – những bóng đổ ấy đạt đến một “tính phổ quát.” Những gương mặt trong “Intermission” cũng luôn mơ hồ và mờ nhạt, như một lời mời gọi khán giả tự đồng nhất mình với chủ thể. “Khi vẽ một khuôn mặt, [thông thường] bạn sẽ có những diện phẳng khác nhau, và trong đó là những độ bão hòa màu khác biệt.” Khi trút bỏ những chi tiết ấy, những diện mạo không rõ ràng của Hoàng Hải tạo ra khoảng không cho mỗi khán giả. Thông qua hiệu ứng nhòe mờ này, nghệ sỹ tôn vinh tính tiếp cận: “Tôi luôn nghĩ nghệ thuật là dành cho mọi người, và nó thuộc về tất cả chúng ta […] Khi một nghệ sỹ tạo ra một bức tranh, chất liệu ấy vốn được vay mượn từ thế giới”. Vay mượn cái đẹp và nỗi đau cũng đồng nghĩa với việc mang nợ, và nợ thì phải trả: “bạn không thể tước đoạt một mảnh văn hóa, một mẩu thông điệp, khỏi những người đang cần lắng nghe nó nhất.” Bằng cách mời gọi “mọi người” cùng thuộc về và hiện diện trong nghệ thuật, những bức họa của Hoàng Hải định nghĩa lại thế giới nghệ thuật như một không gian tập thể. Cuộc triển lãm này đóng vai trò “nhắc nhở mọi người về những gì thực sự quan trọng, đó là sự giao hòa với chính mình, với thế giới, và để thấu hiểu rằng sự cô độc cũng là một phần của một tập thể”.

DỊU LẠI ĐỂ THẤY

Thay vì trừng phạt những chủ thể lẻ loi của mình bằng sự cô độc, Hoàng Hải tôn vinh họ. Các bức họa của anh cùng có những gam màu đất trầm lặng, nhưng lại hiển hiện những bối cảnh sống động, vui tươi và đầy hóm hỉnh, nhẹ nhàng ôm lấy những nhân vật đơn độc ấy. Sự kết hợp giữa những điểm nhấn màu sắc tươi sáng, được phủ lên lớp nền loang mờ, cho phép Hoàng Hải “làm dịu đi [những chủ đề trước đây của mình] để khắc họa những khung cảnh mang bầu không khí thực sự tĩnh lặng và cũng như để vẽ nên những điều dù chẳng mấy ý nghĩa nhưng lại không hề lạc lõng”. Tầm quan trọng của việc dịu lại, hay trưởng thành, bắt nguồn từ chính hành trình của nghệ sỹ: “Khi tốt nghiệp […] tôi cảm thấy mình thật nhỏ bé và đó là lý do tôi muốn tiết chế giọng nói của mình lại một chút, để cố gắng nói khẽ hơn […] và để giữ đôi mắt luôn mở rộng trước những điều mới mẻ […] Trong những bức tranh của mình, tôi nghĩ bạn phải mở to mắt để đón nhận những điều mới và những hình hài mới đang nảy nở, thấy những gì mất đi, và những gì bạn muốn giữ lại.”

Giống như những gương mặt, những hình khối của Hoàng Hải vừa khó nắm bắt nhưng lại vừa sắc sảo trong khả năng gợi mở. Trong tác phẩm “Lonely Child (Đứa trẻ cô đơn)”, anh lấp đầy tấm toan rộng lớn bằng những nét thấp thoáng của hoa sen và những cuống lá ngỡ như đang héo tàn, tạo nên một cảnh mộng đầy chất thơ. Những hình khối ấy, vừa nhòa mờ nhưng cũng vừa rõ nét, đã hòa quyện một cách hiệu quả cái đã biết với cái chưa biết, tạo nên một trạng thái lửng lơ: “Tôi không thực sự vẽ hoa sen, nhưng những hình khối sẽ gợi chúng cho khán giả thấy”. Triển lãm của Hoàng Hải đã nhất quán đưa ra những gợi mở nhẹ nhàng. Sự kỳ diệu trong kỹ thuật của anh nằm ở khả năng phơi bày cho chúng ta thấy những khả năng mà không cần phải gọi tên chúng.

SỰ TIN TƯỞNG VÀ HỢP TÁC LÀ NỀN TẢNG CỦA NGHỆ THUẬT

Đằng sau thành công của “Intermission – Nơi này…Nơi kia” là người nghệ sỹ nhận được sự tin tưởng từ một đội ngũ cộng sự đầy bản lĩnh. Hoàng Hải và Gate Gate Gallery đã cùng nhau “định nghĩa lại ý nghĩa của nghệ thuật đại chúng”. Chính cái tên là biểu tượng cho mục tiêu của Gallery: mở ra một cánh cửa khác vào không gian nghệ thuật bằng cách tôn vinh những tiếng nói, tài năng và góc nhìn mới mẻ. Không chỉ hiện thực hóa thông điệp trong những bức họa của Hoàng Hải về mặt không gian, Gate Gate Gallery còn làm đa dạng hóa và từ đó làm giàu thêm cho bức tranh nghệ thuật của Việt Nam. Hành động kiến tạo thế giới ấy đã tự gắn mình vào một nỗ lực tập thể nhằm tái cấu trúc thế giới mỹ thuật thành một ngôi nhà chung cho tất cả mọi người. Qua lời mời của Gate Gate, Nguyễn Vũ Thiên An đã gia nhập tập thể này để hỗ trợ Hoàng Hải, từ công tác giám tuyển cho đến những khía cạnh khác, xuyên suốt từng bước của quá trình sáng tạo đằng sau triển lãm. Sự thúc đẩy cho những mối quan hệ đối tác đầy ý nghĩa như vậy là minh chứng cho sự tận tâm của Gallery đối với những nghệ sỹ đại diện.

“Intermission – Nơi này…Nơi kia” trưng bày mười một bức toan đầy tính nội tâm, mỗi bức là một chốn trú ẩn được thiết kế để tôn vinh sự cô độc. Bằng cách khơi gợi trí tò mò của chúng ta, triển lãm dẫn dắt chúng ta bước qua những cánh cửa khép hờ, và theo một cách nhẹ nhàng hơn, nó mời gọi chúng ta hãy thả mình vào những khoảng giữa và ở lại đó. Bên trong Gate Gate Gallery, “Intermission – Nơi này…Nơi kia” đã biến hành động chiêm ngưỡng thành một quãng nghỉ hữu hình của thời gian.

THÔNG TIN TRIỂN LÃM
Thời gian: 10:00–12:00 & 13:30–18:00 | 12.03.2026–03.05.2026 (Thứ 3–Chủ Nhật)
Địa điểm: Gate Gate Gallery, 230/18 Pasteur, phường Xuân Hòa, TP. Hồ Chí Minh
Lưu ý: Vào cửa tự do.

Thực hiện: Phạm Quỳnh Khuê Anh
Biên dịch: Khoa Dương